İlk olarak Minuchin ve arkadaşları tarafından öne sürülen, ailenin içindeki rollerin dengeyi sağlamak amacıyla yeniden biçimlendirilmesi ve çocuğun bu süreçte ebeveyn benzeri sorumluluklar üstlenmesi kavramı, sonrasında Bozsormenyi-Nagy ve Spark tarafından ebeveynleşme olarak adlandırılmıştır. Ebeveynlerin kendi rol ve sorumluluklarını yeterince yerine getirememesi durumunda, çocuk bu boşluğu doldurma eğilimi gösterebilir ve böylece aile içi otorite de sarsılabilir.
Ebeveynleşmenin olası olumlu ya da olumsuz etkileri, çocuğun üstlendiği görevlerin kapasitesiyle uyumlu olması, çabanın ailenin fark edilip desteklenmesi ve sorumlulukların kardeşler arasında paylaşılmasına bağlıdır. Aile ve sosyal çevre, ebeveynleşmeyi desteklediğinde çocuğu olumsuz sonuçlardan koruyabilir; bu süreçte ailenin ilişkilerini dengelemek en kritik unsurdur.
Boszormenyi-Nagy ve Spark, ebeveynleşmeyi ilişkisel çerçevede ele almış ve karşılıklılık ilkesinin, çiftler veya ebeveyn-çocuk arasındaki dinamikler dengede olduğunda zararlı etkilerin azalacağını belirtmiştir. Başka bir ifadeyle, çocuk belirli bir düzeye kadar ebeveyn rolü üstlendiğinde, ebeveyn de ona karşı uygun sorumluluklar üstlendiğinde, ebeveynleşme bir sorun olmaktan çıkabilir.
Bir diğer bakış açısı, sürecin uyumsal mı yoksa yıkıcı mı olduğuna odaklanır. Jurkovic, ebeveynleşmeyi yıkıcı (destructive) veya uyumsal (adaptive) olarak sınıflandırarak literatüre kazandırmıştır. Yıkıcı ebeveynleşmede, çocuk yetişkinmiş gibi davranıp ailesinin diğer üyelerinin sorumluluğunu üstlenir; bu durum, çocuğun kendi ihtiyaçlarının görmezden gelinmesine yol açar ve yük çocuk için aşırıya kaçabilir. Bu durum, hem çocuklukta hem de yetişkinlikte fiziksel ve psikolojik sorunlara zemin hazırlayabilir.
Uyumsal ebeveynleşmede ise çocuğun yaptığı fedakârlıklar fark edilir ve takdir görür. Ailenin kültürel normları doğrultusunda çocuktan beklenen görevler, yaş ve gelişim dönemiyle uyumlu şekilde tanımlandığında bu süreç, çocuğun sağlıklı gelişimine katkı sağlayabilir. Süreci haklı bir gereklilik ve karşılıklı bir durum olarak gören çocuk için olumsuz etkiler daha az hissedilir; aileden alınan destek ile aileye verilen destek dengelendiyse, bu sorumluluklar çoğunlukla çocuğa zararlı değildir.
Kaynak: https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpd1300443320180704m000007.pdf?v=1698924497
Yazarlar: Ayşe Büşra İPLİKÇİ, Başak ŞAHİN ACAR
News
